Marzec ’68 – 50. rocznica wydarzeń

Kalendarium

 

Tło wydarzeń

1967 – Izrael w wojnie sześciodniowej rozbija koalicję arabską. Warszawa zrywa stosunki dyplomatyczne z Tel Avivem, a w PZPR narastają nastroje antysemickie. Nacjonalistyczna frakcja „partyzantów” pod wodzą Mieczysława Moczara chce obalić Władysława Gomułkę. 1967/1968 – premiera „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka. Na widowni – nadkomplet, oklaski przerywają przedstawienie. Władza uznaje, że inscenizacja w Narodowym jest antyradziecką prowokacją i zdejmuje spektakl. Po ostatnim przedstawieniu, tłum studentów zmierza pod pomnik Mickiewicza, protestując przeciw cenzurze.

29 lutego

Nadzwyczajne Walne Zebranie Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich m.in. w sprawie zdjęcia „Dziadów” z desek Teatru Narodowego, cenzury hamującej rozwój kultury polskiej. Stefan Kisielewski mówi, że władze PRL to „dyktatura ciemniaków”. Zapowiedziane są kolejne protesty. Władze prewencyjnie aresztują przywódców burzących się studentów.

4 marca

Decyzja o relegowaniu z Uniwersytetu Warszawskiego studentów: Adama Michnika i Henryka Szlajfera. W odpowiedzi „komandosi” przygotowują wiec protestacyjny, w kolejnych dniach wielu z nich zostało aresztowanych.

6 marca

Adam Michnik i Henryk Szlajfer zatrzymani przez Służbę Bezpieczeństwa. W obronie studentów list protestacyjny do rektora Uniwersytetu Warszawskiego Stanisław Turskiego piszą Paweł Jasienica, Jerzy Andrzejewski, Tadeusz Konwicki, Antoni Słonimski, Adam Ważyk, Melchior Wańkowicz, Mieczysław Jastrun i Jacek Bocheński.

8 marca

Wiec na Uniwersytecie Warszawskim. W przyjętych rezolucjach domagano się zaprzestania represji, solidaryzowano się z pisarzami, żądano przestrzegania konstytucji PRL. Aktyw robotniczy, milicja i ORMO spacyfikowali protestujących studentów. Starcia na Krakowskim Przedmieściu. Aresztowano 45 osób. Wieczorem aresztowano m.in. Karola Modzelewskiego, Jacka Kuronia, Irenę Lasotę.

9 marca

Wiec na Politechnice Warszawskiej, znów spacyfikowany przez milicję. Aresztowano 120 osób. Pierwsze wyroki dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego – od 3 do 6 miesięcy.

11 marca

W Warszawie liczne wiece i gwałtowne protesty uliczne, m.in. na UW w Audytorium Maximum i na Wydziale Filozofii. Starcia z milicją na Krakowskim Przedmieściu, w okolicy ulicy Karowej, studenci doszli aż pod gmach KC PZPR. Walki w centrum miasta toczyły się do wieczora. Władza skierowała do pacyfikowania studentów 8 tys. milicjantów, ponad tysiąc ormowców, 18 tys. tzw. aktywu robotniczego. Zatrzymano blisko 300 osób. Wiece studenckie na Politechnice Śląskiej, UJ, Politechnice Krakowskiej, UMCS i w Łodzi. Posłowie koła „Znak” składają w Sejmie interpelację w sprawie wydarzeń. Pierwsze masówki w zakładach, potępiające uczestników protestów.

12 marca

Wiece i manifestacje w Częstochowie, Gliwicach, Poznaniu, Przemyślu, Gdańsku, Lublinie, Łodzi, Warszawie i Wrocławiu. Wieczorem starcia z MO w Gdańsku, zatrzymano 12 osób.

13 marca

Kolejne wiece w Gdańsku, Lublinie, Poznaniu, Warszawie i Krakowie.

14 marca

Wielki wiec poparcia dla władz w Katowicach, przemawia Edward Gierek, zapowiadając „pogruchotanie kości pogrobowcom starego ustroju, rewizjonistom, syjonistom, sługusom imperializmu”. Wiec na SGGW, strajk okupacyjny w akademikach w Krakowie, manifestacje studenckie w Łodzi, Poznaniu, Szczecinie, Wrocławiu, Opolu, Toruniu, Wrocławiu, podczas tych ostatnich proklamowano 48-godzinny strajk (wiec okupacyjny), który objął pięć, a następnie osiem uczelni.

15 marca

Początek dwudniowego strajku na Uniwersytecie Warszawskim.

16 marca

Wiec na Politechnice Gdańskiej, na Uniwersytecie Łódzkim i Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Manifestacje w Katowicach – zatrzymano ponad 150 osób, Radomiu – trwały dwa dni, łącznie 53 zatrzymanych i Wrocławiu – 28 zatrzymanych.

17 marca

Wiec studentów w Rzeszowie.

18 marca

Rano zakończył się strajk na Uniwersytecie Warszawskim, jednodniowy strajk studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu.

19 marca

Wiec partyjny w Sali Kongresowej, przemówienie Władysława Gomułki – zaatakował Pawła Jasienicę, Leszka Kołakowskiego, Stefana Kisielewskiego. Potępił syjonizm i zachęcił do emigracji tych, którzy „uważają Izrael za swoją ojczyznę”.

zamknij

Po spacyfikowaniu protestów studenckich komunistyczne władze rozpętały antysemicką histerię, wypędzając z Polski bez prawa powrotu obywateli (głównie intelektualistów) pochodzenia żydowskiego. Dzisiaj gdy rządząca większość parlamentarna rozbudza w Polsce demony antysemistyzmu, nie wolno nam – w 50. rocznicę – zapomnieć o Marcu ’68 – Jerzy Marcin Majewski

21 marca

Początek dwudniowego strajku studenckiego w Łodzi, na Politechnice Warszawskiej i Uniwersytecie Warszawskim. We Wrocławiu rozpoczyna się bojkot zajęć; manifestacja uczniów w Bielsku-Białej, zatrzymano 11 osób. Na wiecu na Politechnice Warszawskiej zadecydowano o przeprowadzeniu 48-godzinnego strajku. Odezwa strajkujących studentów zaczynała się słowami: „Jesteśmy dumni, że młodzież naszej Uczelni okazała w swych wystąpieniach bezkompromisową wolę walki z fałszem, obłudą i zakłamaniem, przeciwstawiła się brutalności i panowaniu wilczych praw w naszym społeczeństwie…”. Pierwsza publiczna reakcja Episkopatu Polski – „Słowo o bolesnych wydarzeniach”, krytyka użycia siły oraz list do premiera Józefa Cyrankiewicza z żądaniem m.in. zwolnienia aresztowanych.

22 marca

Ultimatum ministra Henryka Jabłońskiego pod adresem strajkujących studentów Politechniki Warszawskiej: jeżeli 23 marca o ósmej rano studenci nie przystąpią do zajęć, Politechnika zostanie rozwiązana. W nocy 4 tys. strajkujących studentów wychodzi z gmachu uczelni. Z Politechniki Wrocławskiej relegowano 1553 osoby, po kilku dniach większość przywrócono na studia po podpisaniu „lojalek” i udzieleniu nagany.

25 marca

Początek czystek na Uniwersytecie Warszawskim, decyzja o zwolnieniu grupy profesorów, na czele z Leszkiem Kołakowskim.

26 marca

Ogólnopolskie spotkanie przedstawicieli komitetów studenckich we Wrocławiu. Obecni są reprezentanci Gliwic, Krakowa, Lublina, Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Warszawy i Wrocławia. Zapada, niezrealizowana później decyzja, o przeprowadzenie we wszystkich ośrodkach wieców w dniu 22 kwietnia.

28 marca

Ostatni wiec na Uniwersytecie Warszawskim, przyjęto Deklarację Ruchu Studenckiego zawierającą propozycję podjęcia szeregu reform. Po kilku dniach władze uczelni rozwiązały wszystkie kierunki na Wydziale Ekonomii i Wydziale Filozofii, rozwiązano także psychologię na Wydziale Pedagogiki, w ten sposób 1616 osób relegowano z uczelni.

Aktyw robotniczy skandował też: Syjoniści do Syjamu

A to jest Władysław Gomułka vel „Towarzysz Wiesław”

 

Czytaj felieton Radka Baszuka: Encyklopedyści 2018. Kur wie lepiej

Wpisy oznaczone jako red. są wpisami redakcyjnymi.